Trong phòng thí nghiệm, tủ hút khí độc và tủ an toàn sinh học đều là những thiết bị hỗ trợ kiểm soát rủi ro trong quá trình thao tác. Do có thiết kế dạng tủ với khoang làm việc và cửa kính phía trước, hai thiết bị này khá dễ bị nhầm lẫn.
Tuy nhiên, mỗi loại tủ được thiết kế cho một mục đích riêng: một bên tập trung kiểm soát hơi hóa chất và các chất nguy hiểm trong không khí, bên còn lại chú trọng kiểm soát tác nhân sinh học và bảo vệ mẫu, người thao tác cũng như môi trường.
Vậy hai thiết bị này khác nhau như thế nào? Hãy cùng tìm hiểu chi tiết dưới đây.
1. Tủ hút khí độc là gì?
Tủ hút khí độc là thiết bị thông gió chuyên dụng được sử dụng trong phòng thí nghiệm nhằm kiểm soát hơi, khí, mùi hoặc các chất có khả năng gây nguy hiểm phát sinh trong quá trình làm việc.
Khi vận hành, hệ thống quạt sẽ tạo dòng khí đi vào khoang thao tác, giúp hạn chế việc người sử dụng tiếp xúc trực tiếp với hơi hóa chất hoặc các chất ô nhiễm phát sinh. Không khí sau đó được dẫn qua hệ thống xử lý hoặc đường ống xả tùy theo thiết kế của tủ và yêu cầu sử dụng.
Thiết bị thường được sử dụng khi thực hiện các công việc như pha hóa chất, phản ứng hóa học, xử lý dung môi, vật liệu có mùi mạnh hoặc các chất dễ bay hơi.
Một điểm quan trọng cần lưu ý là tủ hút khí độc không phải là thiết bị chuyên dụng để bảo vệ mẫu khỏi nhiễm vi sinh. Chức năng chính của tủ là tạo vùng làm việc an toàn hơn cho người thao tác trước các mối nguy hóa học.
2. Tủ an toàn sinh học là gì?
Tủ an toàn sinh học (Biosafety Cabinet – BSC) là thiết bị được thiết kế để tạo ra khu vực thao tác có kiểm soát, phục vụ các công việc liên quan đến vi sinh vật, mẫu bệnh phẩm hoặc các tác nhân sinh học có khả năng gây nguy hiểm.
Tùy từng cấp độ, tủ an toàn sinh học có thể đồng thời bảo vệ người thao tác, mẫu vật và môi trường xung quanh.
Không khí trong tủ được kiểm soát thông qua hệ thống lọc hiệu suất cao, phổ biến là bộ lọc HEPA. Nhờ đó, các hạt và tác nhân có nguy cơ sinh học trong dòng khí được giữ lại theo thiết kế của hệ thống.
Tủ an toàn sinh học thường xuất hiện tại phòng xét nghiệm, cơ sở y tế, phòng nghiên cứu sinh học, phòng nuôi cấy vi sinh, sinh học phân tử và các khu vực cần kiểm soát nguy cơ lây nhiễm.
3. Tủ hút khí độc và tủ an toàn sinh học khác nhau như thế nào?
Mặc dù có hình thức tương đối giống nhau, hai thiết bị có sự khác biệt rõ ràng về mục đích bảo vệ, loại nguy cơ xử lý và nguyên lý kiểm soát luồng khí.
3.1. Điểm giống nhau
Tủ hút khí độc và tủ an toàn sinh học đều:
- Được sử dụng trong môi trường phòng thí nghiệm.
- Có khoang thao tác riêng nhằm kiểm soát khu vực làm việc.
- Sử dụng hệ thống quạt và luồng khí được kiểm soát.
- Có cửa kính phía trước để hạn chế tiếp xúc trực tiếp với khu vực thao tác.
- Hướng đến mục tiêu giảm nguy cơ đối với người sử dụng trong quá trình thực hiện công việc.
Tuy nhiên, không nên lựa chọn hai loại tủ chỉ dựa trên hình thức bên ngoài. Chức năng và thiết kế luồng khí của từng thiết bị mới là yếu tố quyết định thiết bị đó phù hợp với công việc nào.
3.2. Điểm khác nhau
| Tiêu chí | Tủ hút khí độc | Tủ an toàn sinh học |
|---|---|---|
| Mục đích chính | Kiểm soát hơi, khí, mùi và các chất nguy hiểm phát sinh trong quá trình thao tác | Kiểm soát nguy cơ từ tác nhân sinh học và bảo vệ khu vực thao tác |
| Đối tượng sử dụng | Phòng thí nghiệm hóa học, dược, môi trường, công nghiệp… | Phòng xét nghiệm, vi sinh, y sinh, sinh học phân tử… |
| Mối nguy chính | Hóa chất dễ bay hơi, hơi độc, dung môi, mùi hoặc chất gây kích ứng | Vi sinh vật, mẫu bệnh phẩm và các tác nhân sinh học có nguy cơ |
| Bảo vệ người thao tác | Hạn chế người dùng tiếp xúc với hơi và khí nguy hiểm | Giúp hạn chế phơi nhiễm với tác nhân sinh học trong phạm vi thiết kế |
| Bảo vệ mẫu | Không phải chức năng chính | Có thể bảo vệ mẫu tùy cấp tủ và cấu hình |
| Bảo vệ môi trường | Thông qua hệ thống hút, xử lý và xả khí theo thiết kế | Không khí được kiểm soát và lọc theo nguyên lý của tủ |
| Luồng khí | Chủ yếu tạo dòng khí hút từ khu vực thao tác vào hệ thống hút/xử lý | Dòng khí được kiểm soát theo thiết kế của từng cấp tủ, thường kết hợp với hệ thống lọc HEPA |
| Ứng dụng điển hình | Pha hóa chất, xử lý dung môi, phản ứng hóa học, thao tác với chất có mùi hoặc hơi độc | Nuôi cấy, xử lý mẫu sinh học, nghiên cứu vi sinh, thao tác với tác nhân sinh học |
4. Khác biệt về luồng không khí
Đây là một trong những yếu tố quan trọng nhất để phân biệt hai thiết bị.
Đối với tủ hút khí độc
Tủ hút khí độc tạo ra dòng khí đi vào khoang thao tác nhằm thu giữ hơi và chất ô nhiễm phát sinh trong quá trình làm việc. Không khí sau khi được hút sẽ đi theo hệ thống xả hoặc qua bộ phận xử lý phù hợp trước khi thải ra ngoài, tùy thiết kế.
Do đó, tủ hút khí độc phù hợp với những công việc mà nguy cơ chính đến từ hóa chất, hơi độc hoặc chất dễ bay hơi.
Đối với tủ an toàn sinh học
Tủ an toàn sinh học kiểm soát dòng khí trong khoang làm việc và sử dụng hệ thống lọc hiệu suất cao để kiểm soát các hạt có khả năng mang tác nhân sinh học.
Ở những dòng tủ phù hợp, luồng khí được thiết kế để tạo hàng rào bảo vệ giữa người thao tác, mẫu vật và môi trường. Chính vì vậy, việc lựa chọn tủ BSC phải dựa trên cấp độ bảo vệ và loại công việc thực tế, thay vì chỉ nhìn vào kích thước hoặc kiểu dáng.
5. Nên chọn tủ hút khí độc hay tủ an toàn sinh học?
Câu trả lời phụ thuộc hoàn toàn vào loại công việc và mối nguy cần kiểm soát.
Nếu phòng thí nghiệm thường xuyên làm việc với hóa chất, dung môi, chất có mùi mạnh hoặc các chất có khả năng phát sinh hơi độc, tủ hút khí độc sẽ là lựa chọn phù hợp hơn.
Ngược lại, nếu công việc liên quan đến vi sinh vật, mẫu bệnh phẩm hoặc tác nhân sinh học, cần xem xét tủ an toàn sinh học với cấp độ bảo vệ phù hợp.
Đặc biệt, không nên sử dụng hai loại tủ thay thế cho nhau khi chưa đánh giá đầy đủ về nguy cơ. Việc lựa chọn đúng thiết bị ngay từ đầu sẽ giúp phòng thí nghiệm vận hành an toàn, hiệu quả và phù hợp với tính chất công việc.
Kết luận
Tủ hút khí độc và tủ an toàn sinh học có thể giống nhau về hình dáng nhưng khác biệt đáng kể về mục đích sử dụng và nguyên lý kiểm soát luồng khí.
Tủ hút khí độc chủ yếu hướng đến việc kiểm soát hơi, khí và các mối nguy hóa học, trong khi tủ an toàn sinh học được thiết kế để kiểm soát các nguy cơ liên quan đến tác nhân sinh học, với mức độ bảo vệ phụ thuộc vào từng loại tủ.
Vì vậy, trước khi đầu tư thiết bị, phòng thí nghiệm nên xác định rõ loại mẫu, hóa chất, tác nhân nguy hiểm và quy trình thao tác thực tế để lựa chọn cấu hình phù hợp.
Nếu cần tư vấn tủ hút khí độc, tủ an toàn sinh học và thiết bị phòng thí nghiệm, có thể liên hệ Tâm Phát để được hỗ trợ lựa chọn giải pháp phù hợp với nhu cầu sử dụng và không gian phòng thí nghiệm.
CÔNG TY CP ĐẦU TƯ THƯƠNG MẠI VÀ SẢN XUẤT TÂM PHÁT
Trụ sở công ty : Số 18, ngõ 168/85, đường Kim Giang, Phường Định Công, TP.Hà Nội
VPGD Phía Nam: 20/50/19 đường Thạnh Xuân 24, Phường Thới An, TPHCM.
ĐT: 0931.487587-0979.487587
Website: banthinghiem.org.vn
Email: noithattamphatjsc@gmail.com
Fanpage: https://www.facebook.com/banthinghiemtp